Doradztwo i poradnictwo zawodowe w gimnazjum i szkole ponadgimnazjalnej

1 1 1 1 1 średnia ocena 4.81 (oddanych głosów 63)
Joomla Plugin

W związku z realizacją przez Ministerstwo Edukacji Narodowej projektu „Podniesienie efektywności kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi” zmieniają się założenia poradnictwa zawodowego w polskim szkolnictwie. Gimnazjum i szkoła ponadgimnazjalna mają stać się miejscem, w którym młodzież uzyska pomoc w dokonywaniu trudnych wyborów, co do drogi dalszego kształcenia albo wykonywanego w przyszłości zawodu oraz miejscem zapewniającym dostęp do informacji, doradztwa i poradnictwa zawodowego.

Podstawowym aktem prawnym regulującym kwestie doradztwa i poradnictwa zawodowego w polskim systemie oświaty jest ustawa o systemie oświaty, która na podstawie art. 1 pkt. 14 zobowiązuje placówki oświatowe do „przygotowania uczniów do wyboru zawodu i kierunku kształcenia”. Zadanie to jest realizowane miedzy innymi w szkołach, poradniach psychologiczno-pedagogicznych, OHP głównie przez wykwalifikowanych doradców zawodowych lub innych specjalistów, którzy są odpowiedzialni za realizowanie zadań związanych z szeroko rozumianym poradnictwie zawodowym.

Zapisy w statucie szkoły

Rozporządzenie w sprawie ramowych statutów publicznych szkół w określonych załącznikach zobowiązuje szkoły do wprowadzenia w statutach zapisów dotyczących organizacji wewnątrzszkolnego systemu doradztwa oraz zajęć związanych z wyborem kierunku kształcenia (§ 2. 1.).

Na wewnątrzszkolny system doradztwa zawodowego składa się ogół działań podejmowanych przez szkołę w celu przygotowania uczniów do wyboru zawodu, poziomu i kierunku kształcenia. System powinien określać:

  • role i zadania doradcy,
  • czas i miejsce realizacji zadań,
  • oczekiwane efekty,
  • formy i metody pracy,

wszystko w ramach rocznego planu działań.

Wewnątrzszkolny system powinien mieć określone priorytety dotyczące orientacji i informacji zawodowej w programie wychowawczym szkoły oraz przewidywać ciągłość działania. Dyrektor, w ramach sprawowanego nadzoru pedagogicznego, powinien monitorować uwarunkowania oraz efekty ustalonych i podejmowanych działań z zakresu przygotowania uczniów do wyboru drogi zawodowej.

Z § 16 rozporządzenia w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych szkołach, dyrektor wie, że zajęcia, przy wykorzystaniu aktywnych metod pracy, związane z wyborem kierunku kształcenia i zawodu oraz planowaniem kształcenia i kariery zawodowej organizuje się w celu wspomagania uczniów gimnazjum i szkoły ponadgimnazjalnej w podejmowaniu decyzji edukacyjnych i zawodowych. Zajęcia te prowadzić powinni nauczyciele i specjaliści.

Zadania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych

Ostatnie zmiany dotyczące udzielania pomocy psychologiczno pedagogicznej uczniom, określone w rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, nakładają na poradnie także obowiązek udzielania uczniom pomocy w wyborze kierunku kształcenia i zawodu, a także udzielają rodzicom i nauczycielom pomocy psychologiczno-pedagogicznej związanej z tymi zagadnieniami.

Do ważnych zadań poradni należy między innymi pomoc dzieciom i młodzieży w wyborze kierunku kształcenia i zawodu oraz planowaniu kształcenia i kariery zawodowej oraz wspieranie nauczycieli szkół w planowaniu i realizacji zadań z zakresu doradztwa edukacyjno-zawodowego.

Zadania doradcy zawodowego

Podstawowe zadania doradcy zawodowego określone są w rozporządzeniu w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej. W § 31. 1 czytamy - do zadań doradcy zawodowego należy:

  • systematyczne diagnozowanie zapotrzebowania poszczególnych uczniów na informacje edukacyjne i zawodowe oraz pomoc w planowaniu kształcenia i kariery zawodowej;
  • gromadzenie, aktualizacja i udostępnianie informacji edukacyjnych i zawodowych właściwych dla danego poziomu kształcenia;
  • prowadzenie zajęć przygotowujących uczniów do świadomego planowania kariery i podjęcia roli zawodowej;
  • koordynowanie działalności informacyjno-doradczej prowadzonej przez szkołę;
  • współpraca z innymi nauczycielami w tworzeniu i zapewnieniu ciągłości działań w zakresie doradztwa edukacyjno-zawodowego.

Kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela-doradcy zawodowego w szkołach określone są w rozporządzeniu w sprawie kwalifikacji nauczycieli. Nauczyciel powinien mieć:

  • studia magisterskie w zakresie doradztwa zawodowego oraz przygotowanie pedagogiczne lub
  • studia magisterskie na dowolnym kierunku i studia podyplomowe w zakresie doradztwa zawodowego oraz przygotowanie pedagogiczne.

Dla nauczycieli szkół gimnazjalnych i zawodowych kwalifikacje wystarczające to:

  • studia pierwszego stopnia w zakresie doradztwa zawodowego oraz przygotowanie pedagogiczne lub
  • studia pierwszego stopnia na dowolnym kierunku (specjalności) i studia podyplomowe w zakresie doradztwa zawodowego oraz przygotowanie pedagogiczne.

W przypadku braku doradcy zawodowego, o powyższych kwalifikacjach, w szkole dyrektor wyznacza nauczyciela planującego i realizującego zadania z zakresu doradztwa edukacyjno-zawodowego. Powyższe wyliczane akty prawne wskazują, że realizacja zadań z zakresu poradnictwa zawodowego w placówkach oświatowych nie tylko jest konieczna, lecz musi być prowadzona zgodnie z obowiązującym prawem.

Najlepszym miejscem dla działań związanych z doradztwem zawodowym jest szkoła, gdzie uczeń przygotowuje się do pełnienia przyszłych ról społeczno-zawodowych. Jednak żeby szkoła stała się miejscem profesjonalnej pomocy w tym zakresie powinna być odpowiednio wyposażona w niezbędne metody i pomoce do prowadzenia zajęć oraz musi zatrudniać wykwalifikowanego doradcę zawodowego. Doradca zawodowy w swojej pracy powinien systematycznie oddziaływać na uczniów w ramach planowych działań realizowanych aktywnymi metodami (treningi, warsztaty, zajęcia aktywizujące) jak również metodami zindywidualizowanymi tworząc szczegółowy profil rozwoju edukacyjno-zawodowego każdego ucznia.

Prawidłowa a co najważniejsze przemyślana realizacja zadań poradnictwa zawodowego w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych z pewnością przyczyni się do zwiększenia trafności wyborów poszczególnych etapów edukacyjnych i zawodowych przez uczniów oraz wpłynie na obniżenie społecznych kosztów kształcenia w naszym kraju.

Podstawa prawna:
Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (tekst jedn.: Dz U 2004 Nr 256, poz. 2572 ze zm.); Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (DzU 2001 Nr 61, poz. 624 ze zm.): Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 17 listopada 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz U 2010 Nr 228, poz. 1488); Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (Dz U 2010 Nr 228, poz. 1488).